Xã Hội Việt Nam

Tài liệu “Xã hội Việt Nam” của tác giả Lương Đức Thiệp là một công trình khảo luận hệ thống về lịch sử tiến hóa và cấu trúc xã hội Việt Nam từ thời sơ thủy đến giai đoạn cận đại. Nội dung chính bao gồm:

• Lịch sử tiến hóa dân tộc: Tác giả bác bỏ các thuyết hoang đường về nguồn gốc dân tộc, khẳng định người Việt là sự kết hợp giữa các dòng máu Anh-đô-nê-diêng và Mông Cổ. Lịch sử trải qua các giai đoạn từ thị tộc mẫu hệ sang chế độ phong kiến quân chủ dưới ảnh hưởng mạnh mẽ của văn minh Trung Quốc.
• Kinh tế sinh hoạt: Nông nghiệp lúa nước được xác định là nền tảng cốt lõi (“Dĩ nông vi bản”). Tác giả phân tích sâu về địa thế, khí hậu, kỹ thuật canh tác tinh vi (dù công cụ thô sơ), chế độ thổ địa và các vấn đề thủy lợi truyền thống.
• Tổ chức chính trị và xã hội: Mô tả chi tiết cấu trúc từ đơn vị cơ bản là gia đình phụ hệ đến xã thôn tự trị và chế độ quân chủ chuyên chế. Tài liệu đi sâu vào các thiết chế quan chế, binh chế, pháp chế và sưu thuế qua các triều đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn.
• Sinh hoạt trí thức và văn hóa: Phân tích sự phát triển của ngôn ngữ (Việt ngữ và chữ Nôm), chế độ khoa cử, văn học và nghệ thuật. Tác giả cũng nêu rõ sự hỗn hợp trong tôn giáo Việt Nam (Tam giáo đồng nguyên kết hợp sùng bái tổ tiên).
• Giai đoạn chuyển mình cận đại: Phần tổng luận tập trung vào sự va chạm giữa nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu và chủ nghĩa tư bản phương Tây. Tác giả chỉ ra quy luật “hóa hợp” (đan xen cũ – mới) trong mọi mặt đời sống khi xã hội bước vào giai đoạn công nghiệp hóa và Âu hóa.